Cukrzyca jest jedną z najpoważniejszych chorób cywilizacyjnych. Mierzy się z nią niemal miliard (!) osób na świecie. Ale czy wiesz, że zaburzenia metaboliczne mogą mieć także wpływ na poziom cholesterolu? Poznaj zależność i zobacz, jak zadbać o swoje zdrowie.
Cukrzyca i miażdżyca: dwie choroby, jedno podłoże
Współczesny styl życia nie sprzyja zachowaniu dobrego zdrowia. Długie godziny za biurkiem, stres, brak czasu na aktywność fizyczną i sięganie po wysoko przetworzoną żywność – to wszystko może prowadzić do nadwagi i otyłości.
Właśnie otyłość, szczególnie brzuszna, jest wspólnym mianownikiem dla rozwoju zarówno cukrzycy typu 2, jak i miażdżycy. Zaskakujące? Nadmierna masa ciała prowadzi do poważnych zaburzeń funkcjonowania organizmu:
- nadmiar tkanki tłuszczowej prowadzi do zaburzeń wydzielania insuliny i rozwoju insulinooporności, a w konsekwencji – do wzrostu stężenia glukozy we krwi, a dalej do cukrzycy typu drugiego (która dotyka zdecydowaną większość diabetyków)[1],
- otyłość często wiąże się także z nieprawidłowym profilem lipidowym i odkładaniem się blaszek miażdżycowych w tętnicach[2].
Tworzy się zatem swoisty zamknięty krąg, z którego trudno wyjść. Jeden problem zdrowotny pociąga za sobą drugi.
Od cukrzycy do miażdżycy
Badania pokazują, że miażdżyca jest jednym z częstych powikłań cukrzycy. U osób z cukrzycą typu 2 rozwija się ona nie tylko częściej, ale też szybciej i ma bardziej rozległy charakter niż u osób bez zaburzeń metabolizmu glukozy[3]. Dlatego jeśli masz cukrzycę lub stan przedcukrzycowy, musisz regularnie kontrolować swój profil lipidowy. Problemy z cukrem mogą bardzo szybko pociągnąć za sobą kłopoty związane ze stężeniem cholesterolu całkowitego, „złego” cholesterolu LDL czy trójglicerydów.
Zespół metaboliczny – miażdżyca i cukrzyca w jednym
U osób z otyłością często występuje tzw. zespół metaboliczny. To nie jedna choroba, ale grupa powiązanych zaburzeń, które obejmują:
- cukrzycę typu 2 lub stan przedcukrzycowy,
- nadciśnienie tętnicze,
- zaburzenia gospodarki lipidowej (nieprawidłowy poziom trójglicerydów i cholesterolu HDL)[4].
Taki stan stwarza bardzo poważne zagrożenie dla zdrowia i wymaga szybkiej reakcji. Istnienie zespołu metabolicznego pokazuje również, jak mocno powiązane są ze sobą zaburzenia gospodarki cukrów i tłuszczów w Twoim organizmie.
Jak ustrzec się przed podwyższonym cukrem i cholesterolem?
Obawiasz się, że rozwinie się u Ciebie zespół metaboliczny? Chociaż problemy z cukrem i gospodarką lipidową miewają podłoże genetyczne, ich rozwój jest w ogromnej mierze determinowany przez styl życia. A to oznacza, że możesz wiele zrobić, by uchronić się przed tymi problemami zdrowotnymi. Oto sprawdzone sposoby.
Zadbaj o zdrową dietę
Od tego, co jesz, zależy w dużej mierze gospodarka lipidowa oraz cukrowa. Jeżeli chcesz zadbać o prawidłowe funkcjonowanie organizmu[5]:
- ogranicz spożycie cukru i produktów wysoko przetworzonych;
- zwiększ spożycie nienasyconych kwasów tłuszczowych, a ogranicz ilość nasyconych w diecie; te drugie mogą podnosić poziom „złego” cholesterolu[6]; a zatem np. zamiast czerwonego mięsa wybieraj drób lub tłuste ryby morskie, a zamiast masła – miękką margarynę kubkową;
- jeśli masz podwyższony cholesterol LDL, włącz do diety sterole roślinne – obniżają one poziom cholesterolu LDL o 7-12% w ciągu 2-3 tygodni przy dziennym spożyciu 1,5-3 g oraz prowadzeniu zdrowego stylu życia[7]; zawiera je np. miękka margaryna kubkowa Optima Cardio;
- jedz więcej warzyw – minimum 5 porcji dziennie;
- wybieraj produkty pełnoziarniste bogate w błonnik.
Wprowadź więcej ruchu
Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, aby wykonywać średnio intensywną aktywność fizyczną przez minimum 150 minut tygodniowo[8], czyli mniej niż przez 30 minut dziennie.
Jak wdrożyć to zalecenie w życie? Przede wszystkim wybierz to, co lubisz, np. spacery, nordic walking, pływanie, pracę w ogródku. Pamiętaj też, że nawet krótkie przerwy na ruch w ciągu dnia są lepsze niż całkowita bezczynność.
Kontroluj masę ciała
„Nadprogramowe” kilogramy zwiększają ryzyko rozwoju cukrzycy, miażdżycy czy nadciśnienia. Dlatego warto utrzymywać prawidłowe BMI (18,5-24,9[9]) i szczególnie uważać na otyłość brzuszną. Pamiętaj przy tym, że powrót do prawidłowej masy ciała wymaga czasu i cierpliwości – zbyt gwałtowna utrata dodatkowych kilogramów może być szkodliwa. Dlatego zadbaj o niewielką redukcję energii dostarczanej z dietą – o ok. 500 kcal w stosunku do swojego zapotrzebowania, i wprowadź więcej ruchu. Tak wypracujesz efekty na lata.
Pamiętaj, że profilaktyka jest zawsze lepsza (i prostsza!) niż leczenie. Wprowadzając te zdrowe nawyki, nie tylko zmniejszasz ryzyko rozwoju cukrzycy i miażdżycy, ale też zyskujesz więcej energii i lepsze samopoczucie. Warto zadbać o siebie już dziś!
[1] https://www.mp.pl/cukrzyca/cukrzyca/typ2/65891,cukrzyca-typu-2
[2] https://www.mp.pl/pacjent/chorobawiencowa/informacje/definicje/54556,miazdzyca, https://www.mp.pl/pacjent/dieta/odchudzanie/wprowadzenie/292771,powiklania-otylosci
[3] https://journals.viamedica.pl/clinical_diabetology/article/viewFile/8806/7513
[4] https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.13.5
[5] https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/zasady-zdrowego-zywienia/piramida-zdrowego-zywienia-i-aktywnosci-fizycznej-dla-osob-doroslych-2/
[6] https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/67338,tluszcze-podzial-budowa-funkcje-i-wlasciwosci
[7] https://www.efsa.europa.eu/en/press/news/blood-cholesterol-reduction-health-claims-phytosterols-can
[8] https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/physical-activity
[9] https://www.mp.pl/pacjent/dieta/odchudzanie/wprowadzenie/115896,bmi-i-inne-wskazniki-sluzace-do-oceny-masy-ciala